Jak zaplanować termomodernizację? Kolejność prac i oszczędności

Wzrost kosztów opału, regularne podwyżki cen prądu czy chęć życia w zgodzie z naturą - powodów, by przeprowadzić termomodernizację, jest wiele i każdy z nich jest równie ważny. W Polsce wciąż wielu właścicieli nieruchomości boryka się z problemem nieocieplonych budynków, są to konstrukcje wznoszone według standardów sprzed 40-50 lat. W dużej mierze od tamtego czasu jedynymi pracami termomodernizacyjnymi była wymiana drewnianych okien lub przestarzałych drzwi. Skutek? Szybkie wychładzanie wnętrz, konieczność intensywnego ogrzewania i rekordowo wysokie rachunki.

Kompleksowa termomodernizacja rozwiązuje te problemy u źródła. Poprzez poprawę izolacyjności ścian i dachu oraz unowocześnienie systemu grzewczego, budynek drastycznie zmniejsza swoje zapotrzebowanie na energię. W efekcie zyskujesz nie tylko wymierne oszczędności i wyższy komfort cieplny, ale również zwiększasz wartość swojej nieruchomości i realnie dbasz o środowisko.

Planujesz już inwestycję, a może dopiero zastanawiasz się, czy takie przedsięwzięcie ma sens? Ten artykuł powstał, aby rozwiać Twoje wątpliwości. Od kilku lat proces ten wspiera program „Czyste Powietrze”, który w 2026 roku stawia przed inwestorami nowe wymagania, ale i oferuje rekordowe wsparcie.

Rola audytu energetycznego w procesie termomodernizacji

Przed rozpoczęciem tak kosztownego przedsięwzięcia jakim jest termomodernizacja warto opracować plan inwestycji. Wiele osób popełnia błąd, decydując się na remont „na oko” lub pod wpływem sugestii ekip budowlanych, co często kończy się przewymiarowaniem urządzeń grzewczych lub wyborem nieefektywnych materiałów.

To właśnie audyt energetyczny spełnia rolę takiego planu. Jest to dokument, który można opisać jako ekspertyza określająca zakres oraz parametry techniczne i ekonomiczne prac prowadzących do zmniejszenia zapotrzebowania na ciepło budynku. Wskazuje na najefektywniejsze rozwiązania z punktu widzenia kosztów realizacji względem odniesionych oszczędności. Audyt energetyczny odpowiada na pytania:

Jaki jest istniejący stan techniczny budynku i jakie są koszty energii;
Co zmienić/zmodernizować, aby zmniejszyć jego koszty eksploatacji
Jak to wykonać, jakich materiałów użyć i jakie parametry powinny spełniać
Ile wyniosą koszty modernizacji i jakie będą jej efekty, czyli oszczędności

W większości przypadków przedsięwzięcia termomodernizacyjne finansowane są z programów wsparcia. W zależności od przeznaczenia budynku sposoby uzyskania finansowania i ich warunki będą się różnić. W tym artykule skupiamy się na termomodernizacji budynków jednorodzinnych, toteż w głównej mierze będzie to związane z programem „Czyste Powietrze”, w którym audyt energetyczny jest obowiązkowy i trzeba go sporządzić przed przystąpieniem do prac modernizacyjnych.

Należy zaznaczyć, że w przypadku tego sposobu finansowania inwestycji koszty audytu energetycznego są refundowane. Kwota refundacji zależna jest od progu dofinansowania:

Poziom podstawowy – do 480 zł netto
Poziom podwyższony – do 840 zł netto
Poziom najwyższy – do 1 200 zł netto

Chcesz dowiedzieć się więcej jak wygląda procedura przygotowania audytu energetycznego? Przeczytaj mój artykuł na ten temat: Jak wygląda audyt energetyczny? Procedura krok po kroku

Najpierw izolacja, potem instalacja

Choć audyt energetyczny każdorazowo dopasowuje zakres prac do konkretnego budynku, to w zdecydowanej większości przypadków wskazuje on na jedną, logiczną kolejność działań. Wynika ona z prostej zależności: najpierw skupiamy się na ograniczeniu zużycia energii, a dopiero potem zajmujemy się sposobem jej pozyskania i możliwościami zwiększenia jej efektywności.

Poniższy rysunek przedstawia poglądowe wartości strat energii w budynku jednorodzinnym.

Wizualizacja strat ciepła w budynku

Docieplenie ścian zewnętrznych

Ściany to największa powierzchnia, w związku z czym ucieka przez nie bardzo dużo energii – często nawet 35% całego ciepła. Najpopularniejszą metodą modernizacji w starych domach jest system ETICS (lekka-mokra), polegający na przyklejeniu płyt styropianu lub wełny mineralnej do muru i nałożeniu tynku cienkowarstwowego na siatce z włókna szklanego po uprzednim zagruntowaniu ściany. Zaleca się stosowanie kompletnego systemu od jednego producenta, co zapewnia kompatybilność wszystkich warstw. Prace te należy prowadzić wyłącznie w dni bezdeszczowe, przy umiarkowanej wilgotności oraz temperaturze powietrza i podłoża mieszczącej się w granicach od +5°C do +25°C.

Docieplenie stropów i poddaszy

Ciepłe powietrze naturalnie unosi się do góry, dlatego nieocieplony dach lub strop pod nieogrzewanym poddaszem może odpowiadać nawet za 35% strat ciepła w budynku. W starych domach najczęściej układa się wełnę mineralną między krokwiami lub na stropie nieużytkowego poddasza, co pozwala budynkowi „oddychać” przy jednoczesnym zatrzymaniu ciepła. Jeśli poddasze jest trudnodostępne, skuteczną metodą jest wdmuchiwanie granulatu wełny lub celulozy, co eliminuje nieszczelności w zakamarkach konstrukcji.

Docieplenie podłóg na gruncie/stropów nad nieogrzewaną piwnicą

Ocieplenie podłóg na gruncie w pomieszczeniach w ramach termomodernizacji wykonuje się rzadziej niż izolację ścian i poddaszy ponieważ w domach niepodpiwniczonych wymaga to inwazyjnych robót. Prace są łatwiejsze w budynkach z podłogami na legarach, gdzie po rozebraniu drewna zyskuje się przestrzeń na nową izolację i wylewkę. W przypadku podłóg betonowych modernizacja jest uciążliwa przez konieczność usunięcia starych wypełnień (np. żużlu), a dodatkowym obciążeniem jest koszt położenia nowych podłóg, takich jak parkiety czy płytki. Z tego względu inwestorzy decydują się na ten krok zazwyczaj przy montażu ogrzewania podłogowego.

Alternatywą dla stropów nad piwnicą jest natrysk piany PUR od strony sufitu piwnicy. Jest to rozwiązanie szybkie i efektywne, ponieważ piana idealnie przylega do podłoża i eliminuje nieszczelności wokół instalacji podstropowych. Jeśli wysokość pomieszczeń na to pozwala, jest to jeden z najtańszych sposobów na skuteczną izolację tej przegrody.

Wymiana stolarki okiennej i drzwiowej

Okna i drzwi odpowiadają za około 15% całkowitych strat energii w budynku, co jest wartością znaczącą, biorąc pod uwagę ich stosunkowo niewielką powierzchnię w porównaniu np. do ścian zewnętrznych. Kluczowym parametrem przy wyborze nowej stolarki jest współczynnik przenikania ciepła - U, który określa stopień izolacyjności przegrody – im niższa jest jego wartość, tym mniejsza ucieczka ciepła. Obecnie standardem dla nowoczesnych okien jest U na poziomie maksymalnie 0,90 W/(m²·K), a dla drzwi i bram garażowych maksymalnie 1,30 W/(m²·K). W zestawieniu z wymogami dla ścian zewnętrznych (0,20) oraz dachów (0,15) wyraźnie widać, jak wymagającymi elementami są przeszklenia. Aby osiągnąć takie parametry, powszechnie stosuje się okna trzyszybowe. Należy jednak pamiętać, że nawet najwyższej jakości stolarka nie spełni swojej roli bez prawidłowego montażu, który jest niezbędny, aby zredukować mostki cieplne na styku ramy z murem i zapewnić szczelność całego systemu.

Modernizacja systemu wentylacji

Decyzję o montażu rekuperacji, czyli wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła, najlepiej podjąć po zakończeniu prac związanych z ociepleniem ścian i wymianą okien, tak aby budynek posiadał już odpowiednią szczelność. W przypadku istniejących domów jest to proces dość inwazyjny, wymagający poprowadzenia kanałów wentylacyjnych, co zazwyczaj wiąże się z koniecznością obniżenia wysokości pomieszczeń (np. poprzez montaż sufitów podwieszanych). Jeśli jednak chcemy uniknąć tak głębokiej ingerencji w strukturę budynku, alternatywą jest rekuperacja zdecentralizowana. Polega ona na montażu mniejszych rekuperatorów ściennych bezpośrednio w wybranych pokojach, co pozwala na skuteczną wymianę powietrza bez konieczności rozprowadzania rozbudowanej sieci rur w całym domu.

Modernizacja systemu ogrzewania

Dopiero po zakończeniu prac termomodernizacyjnych można przystąpić do wyboru nowego źródła ciepła. Dzięki wcześniejszemu ograniczeniu strat energii, moc urządzenia zostanie precyzyjnie dopasowana do aktualnych, znacznie niższych potrzeb budynku. W przypadku rezygnacji z programów dotacyjnych (takich jak „Czyste Powietrze”), inwestor ma większą swobodę wyboru i może zdecydować się na montaż kotła gazowego lub nowoczesnego kotła na ekogroszek 5. klasy (spełniającego wymogi Ekoprojektu). Rozwiązania te charakteryzują się stosunkowo niskim „kosztem wejścia” na etapie inwestycji, należy jednak pamiętać o ryzyku legislacyjnym – nadchodzące zmiany (np. system ETS 2) mogą w przyszłości obciążyć paliwa kopalne dodatkowymi opłatami emisyjnymi, co wpłynie na wzrost kosztów eksploatacyjnych.

Dla inwestorów poszukujących rozwiązań o wyższym standardzie ekologicznym, które kwalifikują się do systemów dofinansowań, optymalnym wyborem są urządzenia zasilane energią odnawialną lub biomasą:

Pompa ciepła

Niewątpliwą zaletą tego rozwiązania jest fakt, że jest bezobsługowe. W połączeniu z instalacją fotowoltaiczną – najlepiej w starym rozliczeniu lub magazynem energii może być stosunkowo tanim w eksploatacji sposobem na ogrzewanie domu. Wiąże się to jednak ze sporymi nakładami inwestycyjnymi – pompa ciepła + instalacja fotowoltaiczna + magazyn energii to spory wydatek biorąc pod uwagę, że nasz budżet został uszczuplony w związku z np. ociepleniem ścian i wymianą okien. W przypadku braku instalacji fotowoltaicznej i magazynu energii jest to zwykle najdroższe w eksploatacji źródło ciepła.

Kocioł zgazowujący drewno

W wielu przypadkach rozwiązanie bezkonkurencyjne pod względem kosztów eksploatacji, zwłaszcza przy dostępie do taniego surowca. Warunkiem wysokiej sprawności urządzenia jest odpowiednie przygotowanie paliwa (sezonowanie drewna przez 1–2 lata do uzyskania wilgotności poniżej 20%). Należy jednak pamiętać, że instalacja wymaga zastosowania zbiornika buforowego (zazwyczaj o pojemności 500–1000 litrów), a system – w przeciwieństwie do pompy ciepła – nie jest bezobsługowy. Oprócz konieczności regularnego dokładania opału, inwestor musi dysponować również odpowiednią przestrzenią do wieloletniego składowania i suszenia drewna. Dodatkowym kosztem początkowym jest instalacja wkładu kominowego ze stali kwasoodpornej.

Kocioł na pellet drzewny

Rozwiązanie, które w pewnym stopniu łączy cechy powyższych systemów, stanowiąc opcję pośrednią. Z jednej strony oferuje znacznie wyższy komfort niż kocioł na drewno, dzięki niemal pełnej automatyzacji (samoczynne rozpalanie i podawanie paliwa z zasobnika), co ogranicza wizyty w kotłowni. Z drugiej strony, choć eksploatacja jest tańsza niż w przypadku pompy ciepła bez fotowoltaiki, musimy liczyć się z wyższym kosztem przetworzonego paliwa (pelletu) w porównaniu do drewna. Również w przypadku tego rozwiązania należy zamontować wkład kominowy ze stali kwasoodpornej.

Po stronie samego systemu grzewczego największy potencjał oszczędności leży w odpowiednim doborze grzejników oraz zastosowaniu nowoczesnych zaworów termostatycznych, które pozwalają na precyzyjne zarządzanie temperaturą w każdym pomieszczeniu. Równie istotny jest stan izolacji cieplnej rur oraz armatury przechodzących przez pomieszczenia nieogrzewane (np. piwnice, garaże). Brak odpowiedniej otuliny na rurach może generować straty ciepła jeszcze zanim dotrze ono do grzejników, co znacząco obniża sprawność całego układu, niezależnie od tego, jak nowoczesne źródło ciepła zamontujemy.

Montaż systemów wykorzystujących odnawialne źródła energii

Uzupełnieniem termomodernizacji może być montaż przydomowej instalacji fotowoltaicznej wraz z magazynem energii, co jest szczególnie efektywne w przypadku posiadania pompy ciepła. Należy jednak pamiętać o zmianach w finansowaniu: od 31 marca 2025 roku dotacje na fotowoltaikę zostały wyłączone z programu „Czyste Powietrze” (obecnie wsparcie dla tej technologii realizowane jest w ramach programu „Mój Prąd”). Program „Czyste Powietrze” wciąż jednak przewiduje dotacje na kolektory słoneczne. Są one doskonałym rozwiązaniem wspomagającym przygotowanie ciepłej wody użytkowej.

Jakość wykonania i komfort na lata

Sukces termomodernizacji zależy nie tylko od wyboru technologii, ale przede wszystkim od jakości użytych materiałów i rzetelności wykonawcy. Wybierając ekipę, warto postawić na sprawdzone firmy, które potrafią udokumentować swoje doświadczenie, ponieważ nawet najlepszy materiał izolacyjny położony niestarannie nie spełni swojej roli. Pamiętajmy również, że taka inwestycja przynosi korzyści przez cały rok. Dzięki niej zimą tracimy mniej ciepła tnąc koszty ogrzewania, natomiast latem unikamy przegrzewania się budynku. Dzięki temu w upalne dni wewnątrz panuje przyjemny chłód, co znacząco podnosi standard życia bez konieczności korzystania z klimatyzacji.

Jak sfinansować inwestycje? – Program „Czyste Powietrze”

Kompleksowa termomodernizacja to spore wyzwanie dla domowego budżetu, dlatego kluczowe jest efektywne wykorzystanie dostępnych systemów wsparcia. Program „Czyste Powietrze” oferuje obecnie bardzo wysokie poziomy dofinansowania, które mogą pokryć znaczną część poniesionych kosztów – od docieplenia przegród, przez wymianę stolarki, aż po zakup nowego źródła ciepła. Warto pamiętać, że wysokość dotacji jest ściśle powiązana z dochodami gospodarstwa domowego oraz zakresem prac określonym w audycie energetycznym.

Więcej o audycie i możliwościach dofinansowania w Czystym Powietrzu przeczytasz w moim artykule – Czym jest audyt energetyczny w programie Czyste Powietrze

Często zadawane pytania (FAQ)

1. Czy mogę wymienić kocioł przed ociepleniem ścian?

Zdecydowanie odradza się taką kolejność prac. Bez wcześniejszej izolacji budynku zapotrzebowanie na ciepło jest bardzo wysokie, co wymusza wybór urządzenia o dużej mocy. Jeśli najpierw wymienisz kocioł, a potem ocieplisz dom, urządzenie stanie się zbyt mocne (przewymiarowane), co prowadzi do jego nieefektywnej pracy, szybszego zużycia i wyższych rachunków.

2. Czy pompa ciepła zawsze się opłaca?

Pompa ciepła jest najbardziej efektywna w budynkach o wysokim standardzie izolacji. Jednak w przypadku braku instalacji fotowoltaicznej i magazynu energii, przy obecnych cenach prądu, jej koszty eksploatacyjne będą wyższe niż w przypadku kotłów na biomasę. Dlatego tak ważne jest połączenie pompy ciepła z własną produkcją energii elektrycznej.

3. Co jest lepsze: kocioł na pellet czy zgazowujący drewno?

Wybór zależy od Twoich oczekiwań co do komfortu. Kocioł na pellet jest niemal w pełni automatyczny, co ogranicza wizyty w kotłowni. Kocioł zgazowujący drewno jest tańszy w eksploatacji, ale wymaga ręcznego dokładania opału, sezonowania drewna przez 1–2 lata oraz posiadania dużej przestrzeni do składowania surowca.

Profesjonalny audyt w Twoim regionie

Jeśli planujesz termomodernizację w ramach programu Czyste Powietrze i potrzebujesz rzetelnego audytu lub fachowej porady – zapraszam do kontaktu. Jako uprawniony audytor obsługuję województwa: śląskie, małopolskie, świętokrzyskie, podkarpackie oraz opolskie.

Skorzystaj z bezpłatnej konsultacji telefonicznej i zadzwoń pod numer: +48 575 196 694

Podczas krótkiej rozmowy bezpłatnie przeanalizuję Twoją sytuację i wstępnie ocenię szanse na uzyskanie najwyższego dofinansowania. Gwarantuję przeprowadzenie obowiązkowej wizji lokalnej oraz dostarczenie gotowego audytu w ciągu 72h.

Termomodernizacja krok po kroku